Trả lời ngắn: Với thép thường và rãnh V bằng 8 lần độ dày, lực chấn cần khoảng 8 × độ dày (mm) tấn cho mỗi mét chiều dài. Chấn tôn 3 mm dài 3 m cần khoảng 24 × 3 = 72 tấn; inox cùng quy cách cần khoảng gấp rưỡi. Chọn máy theo chi tiết dày nhất và dài nhất bạn chấn thường xuyên, rồi cộng khoảng 20% dự phòng — không chọn theo chi tiết hiếm khi gặp.
Ước lượng nhanh trong một phút
Công thức đầy đủ và cách tính chính xác có trong bài Cách tính lực chấn. Khi mới khoanh vùng máy, quy tắc gần đúng sau đây là đủ:
| Độ dày thép thường | Rãnh V | Lực cần cho mỗi mét |
|---|---|---|
| 2 mm | 16 mm | khoảng 16 tấn |
| 3 mm | 24 mm | khoảng 24 tấn |
| 4 mm | 32 mm | khoảng 32 tấn |
| 6 mm | 48 mm | khoảng 48 tấn |
| 8 mm | 64 mm | khoảng 64 tấn |
Nhân với chiều dài chấn tính bằng mét, rồi nhân hệ số vật liệu: inox khoảng 1,5; nhôm mềm khoảng 0,5. Bảng dùng thép có độ bền kéo khoảng 450 MPa. Rãnh V nhỏ hơn thì lực tăng lên — xem bài Chọn khuôn V.
Ví dụ: cùng một tấm, đổi vật liệu là đổi nhóm máy
- Thép thường 3 mm × 3 m: 24 × 3 = 72 tấn; cộng 20% → khoảng 86 tấn.
- Inox 3 mm × 3 m: 72 × 1,5 = 108 tấn; cộng 20% → khoảng 130 tấn.
Chỉ đổi vật liệu mà nhu cầu nhảy lên một bậc máy. Vì thế ba câu hỏi đầu tiên luôn là: vật liệu gì, dày bao nhiêu, dài bao nhiêu.
Chấn ngắn và chấn hết chiều dài khác nhau
Cùng độ dày, chi tiết dài 1 m chỉ cần khoảng một phần ba lực so với chi tiết dài 3 m. Nhưng máy dư lực không có nghĩa là chấn được chi tiết ngắn mà dày tùy ý: khuôn cũng có giới hạn tải trên mỗi mét. Dồn lực lớn lên một đoạn khuôn ngắn có thể làm hỏng khuôn.
Ngược lại, chi tiết dài gần hết bàn cần đủ tấn cho cả chiều dài, và càng dài thì dầm càng võng ở giữa. Lúc đó bù võng mới đáng tiền — xem bài Bù võng máy chấn.
Chỗ hay bị hiểu sai nhất
Chọn máy theo chi tiết "lỡ có một lần". Một đơn tôn dày mỗi năm không phải lý do mua máy lớn gấp đôi cho cả năm chấn tôn mỏng. Máy lớn tốn thêm tiền mua, điện, mặt bằng, và chấn tôn mỏng trên máy lớn cũng không nhanh hơn. Đơn hiếm có thể thuê ngoài.
Điều ngược lại cũng đúng: nếu quy cách lớn nhất là việc hằng ngày, đừng chọn máy vừa khít con số tính ra. Không còn dư lực thì không đổi được sang rãnh V nhỏ hơn khi cần bán kính nhỏ.
Trước khi quyết, làm một việc này
Viết ra ba chi tiết bạn chấn nhiều nhất: vật liệu, độ dày, chiều dài dài nhất. Tính theo bảng trên, lấy số lớn nhất, cộng 20%. Đó là vùng tấn bạn cần xem.
NKAM có các mẫu máy chấn thật như 110T/2500, 130T/3200 và 80T/2500 để so sánh theo tấn và chiều dài. Gửi ba chi tiết đó — hoặc mang phôi, bản vẽ đến — để xác nhận tấn và chiều dài trước khi chọn cấu hình.